Lepenski vir

Lepenski Vir




Centar za posetioce - Muzej Lepenski Vir
Boljetin bb
19220 Donji Milanovac
www.toom.rs/?mainAction=showPages&pageid=4727

Lepenski Vir, eponimni lokalitet po kome je ime dobila i jedna mezolitska kultura, predstavlja izuzetno znacajno i po mnogo cemu jedinstveno praistorijsko nalazište. Na ovom lokalitetu izdvojena su naselja koja pripadaju ranom mezolitu, od 9500. do 7500 god. pre n.e. (Proto Lepenski Vir), poznom mezolitu, od 6300. do 5900. pre n.e. (Lepenski Vir Ia-e, Lepenski Vir II) i ranom neolitu, od 5900. do 5400. pre n.e. (Lepenski Vir IIIa-b). Pored istoimenog lokaliteta za kulturu Lepenskog vira vezuju se i druga mezolitska nalazišta na podrucju Ðerdapa, poput Vlasca, Padine, Hajducke Vodenice, Kule i drugih.

Lokalitet Lepenski Vir je iskopavan u kontinuitetu od 1965. do 1970. godine, a arheološkim istraživanjima rukovodio je dr Dragoslav Srejovic. U tom periodu je istražena površina od oko 2500 m2, sa kulturnim slojem debljine oko 3,5m. Tokom arheoloških istraživanja u mezolitskim slojevima otkrivena su planski podizana naselja sa staništima trapezoidne osnove, skeletni ostaci koji ukazuju na posebne pogrebne rituale, skulpture i žrtvenici od kamena kao i brojni sitni nalazi od kamena i kosti. Neolitsko naselje Lepenskog Vira pokazuje klasicne manifestacije starcevacke kulture – prelazak na sedelacki nacin života, promene u ekonomici i pojavu keramike.

Iako Lepenski vir deli sa ostalim mezolitskim naseljima Ðerdapa standarde lokalne materijalne kulture, kao što su pokretni arheološki materijal (okresano kameno orude, orude od kosti, roga i zuba divljeg vepra, kameno orude), ono cime se izdvaja od ostalih mezolitskih lokaliteta, jeste visok umetnicki nivo koji su njegovi stanovnici pokazali izradom velikog broja predmeta od kosti, roga, raznih vrsta kamena, minerala i stena koje su najcešce ukrašavali urezanim apstraktnim ili figuralnim motivima. Medu ovakvim predmetima se posebno isticu skulpture i „žrtvenici“ koji su krecnjackim malterom bili cvrsto zaliveni u podove staništa. Sve skulpture i žrtvenici napravljeni su od oblutaka krupnozrnog pešcara i razlicitih su velicina. U izradi su korišcene dve tehnike, iskucavanje i klesanje, a predstave su najcešce modelovane u plitkom reljefu.

Prema onome što prikazuju, skulpture se mogu podeliti na figuralne i ornamentalne. Na figuralnim skulpturama detaljno je oblikovana samo glava, sa istaknutim obrvama, ušima, nosom i ustima. Riboliki izgled ovih skulptura ukazuje na nesumnjiv uticaj ali i znacaj koji je za stanovnike Lepenskog vira imala reka. Na ornamentalnim skulpturama i žrtvenicima najzastupljeniji su motivi meandra, riblje kosti i pletenice. Umetnicke manifestacije sa Lepenskog Vira neraskidivo su vezane za arhitekturu, pogrebni ritual i religijska shvatanja njegovih stanovnika. Njihova zastupljenost i raznovrsnost ukazuju na to da je naselje na Lepenskom Viru imalo posebnu ulogu i da je možda predstavljalo sakralni centar mezolitskih zajednica u Ðerdapu.

Ono što se svakako mora naglasiti jeste to da su motivi dekorisanih predmeta od kosti, roga, zuba divljeg vepra i ugraviranih recnih oblutaka u ranom mezolitu Ðerdapa u najširem smislu srodni repertoaru motiva iz rano i pozno mezolitskih lokaliteta Mediterana i jugoistocne Evrope, dok su motivi na skulpturama, „žrtvenicima“i kamenim batovima (skiptrima) karakteristicni samo za Lepenski vir. Njihova pojava i trajanje se podudaraju sa vremenom prvog neposrednog kontakta mezolitskih lovaca-sakupljaca sa stocarsko-zemljoradnickim zajednicama koje dolaze na centralni Balkan.

Lepenski vir do današnjeg dana ostaje naše najpoznatije i najkontraverznije mezolitsko nalazište u Ðerdapu. Izuzetna pojava u evropskoj praistoriji, kako sa cisto arheološkog aspekta tako i iz razloga što je to jedno od malobrojnih nalazišta gde je sve ispunjeno nekim znacenjem, smislom. Pokušaji da se odgonetne to znacenje u centru su interesovanja svetske naucne javnosti od samog otkrica ovog nalazišta pa sve do danas.

Napomena: Izgradnjom prve brane na Dunavu i formiranjem akumulacionog jezera uzvodno od Kladova najveci broj arheoloških lokaliteta je potopljen. Kad je u pitanju Lepenski vir, otkriveni ostaci arhitekture tj. jedan broj kuca sa trapezoidnom osnovom je sacuvan, izmešten i danas se cuva pod krovom novoizgradene zgrade Centra za posetioce Lepenski vir. Pokretni nalazi sa ovog lokaliteta cuvaju se u Narodnom muzeju u Beogradu.

raris logo

Trg oslobođenja bb; 19000 Zaječar

tel/fax. +381 (0)19 426 376
tel/fax. +381 (0)19 426 377

office@visiteastserbia.rs

 

Portal VisitEastSerbia razvio je RARIS u saradnji sa turističkim organizacijama regiona