Vrelo Šarkamen

Vrelo Šarkamen




Muzej Krajine
Vere Radosavljevic br.1
19300 Negotin
http://muzejkrajine.org.rs/

Rimsko nalazište Vrelo iz IV veka nalazi se na levoj obali Vrelske reke, 6 km zapadno od sela Šarkamen kod Negotina. Ovaj lokalitet prvi je zabeležio Feliks Kanic 1889. godine, a arhitekta Ðurde Boškovic je 1947. godine skicirao vidljive objekte: utvrdenje, most i hram na levoj obali, i terme na desnoj obali Vrelske reke. Prva arheološka istraživanja na Šarkamenu preduzeli su kustosi Muzeja Krajine u Negotinu, Milica i Ðorde Jankovic, 1975. godine, kada su nadeni delovi carske porfirne skulpture. Istraživaci su ovu statuu od skupocenog kamena opredelili u tetrarhijski period, a utvrdenje su datovali u ranovizantijsko vreme, VI vek.

U periodu od 1994. do 2003. godine SANU, Arheološki institut u Beogradu i Muzej Krajine u Negotinu vršili su sistematska arheološka istraživanja ovog nalazišta. Otkriveno je više objekata na levoj i desnoj obali Vrelske reke, medu kojima su najznacajniji utvrdenje carske rezidencije i memorijalni kompleks sa carskim mauzolejom i konsekrativnim tumulom.

U mauzoleju su otkriveni kremirni ostaci carice sa setom licnog zlatnog nakita, tri ogrlice, tri prstena, dve naušnice, jednog priveska i para viticarki, ukupne težine od oko 250 grama. Osim seta zlatnog nakita s ostacima kremirane pokojnice pohranjeno je i 9 votivnih plocica od zlatnog lima sa utisnutim aversima tetrarhijskog zlatnog novca, aureusa, na kojima su identifikovana imena careva Dioklecijana, Konstancija Hlora i Maksimina Daje.

Na temelju spomenutih istraživanja, utvrdenje i memorijalni kompleks se datuju u pocetak IV. veka i pripisuju se tetrarhu Maksiminu Daji (305-313. godine), a Mauzolej njegovoj majci, sestri cara Galerija. Takode, utvrdeno je da je kompleks na Šarkamenu podignut prema palati cara Galerija Felix Romuliana na Gamzigradu i memorijalno-sakralnom kompleksu na Maguri, posvecenom caru i njegovoj majci Romuli.

Vrelo-Šarkamen je ekskluzivan spomenik rimske kulture, a zlatni nakit iz mauzoleja, koji se sa sigurnošcu može pripisati ženi iz carske porodice, je spektakularan nalaz, jedinstven na prostoru Rimskog carstva.

U tri kampanje arheoloških iskapavanja (2013-2015. godine) pažnja je usredsredena na dva sektora utvrdene palate – monumentalnu jugoistocnu kulu kružne osnove (kula 8) i zapadnu kapiju sa pripadajucim kulama, od kojih je južna poligonalna (kula 1), a severna kružna (kula 2). Konzervatorsko-restauratorski radovi su delom izvedeni 2014. godine na jugoistocnoj kuli, a iste godine je otkriven njen ulaz, sa monumentalnim stepeništem, jedinstvenim arhitektonskim rešenjem u rimskom fortifikacionom graditeljstvu, kao i ostaci starijeg utvrdenja vile (’’villa rustica’’), koja je prethodila izgradnji carske rezidencije – kula kvadratne osnove sa delom istocnog i južnog bedema, ukomponovani u fortifikaciju palate. Ovo je uslovilo nastavak radova u jugoistocnom delu utvrdenja, gde je 2015. godine uz južni bedem, zapadno od ulaza u jugoistocnu kulu, otkriven objekat za vodosnabdevanje, vodotoranj – ’’castellum aquae’’, sa sistemom dovodnih i odvodnih kanala i taložnika. Voda je u utvrdenu palatu dovodena sa juga, najverovatnije akveduktom (’’aquaeduct’’), koji je premošcavao dolinu Vrelske reke, možda sa izvora ove recice iz pecine, sa Vrela. Razlog izgradnje ovog vodovoda, u okruženju koje je bogato vodom i izvorima, najverovatnije treba tražiti u njenim lekovitim svojstvima, koja su Rimljani veoma cenili. S obzirom da je Maksimin Daja podigao rezidenciju u rodnom mestu, po uzoru na ostale tetrarhe, sigurno su mu bila poznata blagotvorna svojstva vrelske vode. Inace, ocuvana rimska postrojenja za snabdevanje vodom, vodotornjevi, su veoma retka, a u našoj zemlji su otkrivena samo još u blizini palate Mediana, koju je u IV. veku podigao car Konstantin Veliki u Nišu i na Caricinom Gradu (’’Iustiniana Prima’’) kod Lebana, gradu i arhiepiskopskom sedištu, koje je u svojoj postojbini podigao car Justinijan I u VI veku.

Osim toga, otkriveno je i spoljašnje lice jugoistocne kule, njeni spojevi sa istocnim i južnim bedemom i njen središnji kontrafor, jedinstvene konstrukcije, a sve u cilju završetka konzervatorsko-restauratorskih radova na ovom objektu sledece godine.

Istraživanja ovog, u svetu jedinstvenog, arhitektonskog kompleksa, znacajna su kako za arheologiju i istoriju naše zemlje i šire Rimskog carstva, tako i za razvoj kulturnog turizma u Negotinskoj Krajini i Srbiji. Naime, arheološka iskopavanja, pracena konzervatorsko-restauratorskim radovima na arhitektonskim spomenicima, preduslov su za prezentaciju i promociju rimskog nalazišta u Šarkamenu, kome je 1994. godine dodeljena kategorija kulturnog dobra od velikog znacaja za Republiku Srbiju.

raris logo

Trg oslobođenja bb; 19000 Zaječar

tel/fax. +381 (0)19 426 376
tel/fax. +381 (0)19 426 377

office@visiteastserbia.rs

 

Portal VisitEastSerbia razvio je RARIS u saradnji sa turističkim organizacijama regiona